Impendulo yokulwa-okanye-ye-flight, eyaziwa ngokuba yimpendulo enzima, ibhekisela kwimpendulo yomzimba eyenzeka ebusweni bento eyoyikisayo, engqondweni okanye emzimbeni. Impendulo ibangelwa ukukhululwa kwamahomoni alungiselela umzimba wakho ukuba ahlale kwaye ahlangabezane nosongelo okanye abalekele ukhuseleko.
Igama elithi 'ukulwa-okanye-indiza' libonisa ukhetho ookhokho bethu basendulo xa bejongene nengozi kwindawo yabo.
Baya kulwa okanye babaleke. Kukho nawuphi na umzekelo, impendulo yomzimba kunye nengokwengqondo ekuphefumululeni ilungiselela umzimba ukuba usabele kwisingozi.
Impendulo yokulwa-okanye-ye-flight yaqale ichazwa kuma-1920 yi-American physologist uWalter Cannon. I-Cannon yaqonda ukuba ikhonkco yeempendulo ezenzeka ngokukhawuleza ngaphakathi komzimba zancedisa ukuhlanganisa izixhobo zomzimba ukujongana neemeko ezisongelayo. Namhlanje impendulo yokulwa-okanye-yindiza ibonwa njengenxalenye yesigaba sokuqala sika-Hans Selye ngokuqhelekileyo isifo se-syndrome, ingcamango echaza ukuphendula kwengcinezelo.
Yintoni eyenzekayo ngexesha loLwa-okanye-iNdiza yokuphendula
Ekuphenduleni kokuxinzeleleka okukhulu , inkqubo ye-nervous sympathetic system isebenze ngenxa yokukhutshwa ngokukhawuleza kwama-hormone. Iimpawu zeentlonelo zentlonelo zivuselela i- adrenal glands edala ukukhutshwa kwama-catecholamines, okuquka i-adrenaline kunye ne-noradrenaline. Oku kubangela ukwanda kwenani lentliziyo, uxinzelelo lwegazi, kunye nezinga lokuphefumula.
Emva kokuba usongelo luyekile, kuthatha imizuzu engama-20 ukuya kweyimi-60 ukuba umzimba ubuyele kumanqanaba angaphambi kokuvusa.
Unokucinga malunga nexesha owafumana ngayo impendulo yokulwa-okanye-ye-flight. Xa ubhekene nento eyoyikisayo, intliziyo yakho ivuselelwe, uqala ukuphefumla ngokukhawuleza, kunye nomzimba wakho wonke uhlala uxolo kwaye ulungele ukuthatha inyathelo.
Le mpendulo iyakwenzeka ngokubhekiselele kwengozi engokwemvelo (njengokuba uhlangana nenja ekhulayo ngexesha lakho lokusa) okanye ngenxa yesongelo esingaphezulu kwengqondo (njengokulungiselela ukunika inkcazo enkulu esikolweni okanye emsebenzini).
Ezinye zeempawu ezibonakalayo ezingabonisa ukuba impendulo yokulwa-okanye-yindiza iye yangena kuyo:
- I-Rapid Heart Beat and Breathing: Umzimba ukwandisa intliziyo kunye nefuthe lokuphefumula ukuze unike amandla kunye ne-oksijini emzimbeni oya kufuneka ukuze kubekho ukuphendula ngokukhawuleza kwengozi.
- I-Skin okanye i-Skin's Flushed: Njengoko ukuphendula kwengcinezelo kuqala ukubamba, ukuhamba kwegazi kwiindawo zomhlaba kuncitshiswa kwaye kuphuma kwiimisipha, ubuchopho, imilenze kunye neengalo zanda. Unokuba ngumbala ngenxa yoko, okanye ubuso bakho bunokutshintsha phakathi kwendawo epholileyo kunye nefuthe njengoko igazi likhwela entloko nasengqondweni yakho. Amandla okuqhawula igazi ngegazi kwakhona akhula ukwenzela ukunqanda ukulahlekelwa kwegazi xa kwenzeka ukulimala.
- Abafundi abaxhamliweyo: Umzimba uphinde uzilungiselele ukuba uqaphele kwaye uqaphele ngokusingqongileyo ngexesha lengozi. Olunye uphawu oluqhelekileyo lwempendulo yokulwa-okanye-yindiza kukuhluthwa kwabafundi, okuvumela ukukhanya okungakumbi kwamehlo kwaye kubangele imbonakalo engcono yeenxa zonke.
- Ukuthuthumela: Xa ubhekene noxinzelelo okanye ingozi, izihlunu zakho ziba nzima kwaye zinconywe ngezenzo. Oku kungabangela ukuthuthumela okanye ukuthuthumela.
Kutheni Kubalulekile
Impendulo yokulwa-okanye-indiza indima ebalulekileyo kwindlela esinokujamelana ngayo noxinzelelo kunye nobungozi kwindawo yethu. Okubalulekileyo, impendulo ilungiselela umzimba ukuba alwe okanye abalekele ingozi. Kwakhona kubalulekile ukuba uqaphele ukuba impendulo ingabangela ngenxa yezinto zombini kunye nosongelo lokucinga.
Ngokuyilungisa umzimba wakho ngesenzo, ulungele ukulungele ukwenza phantsi koxinzelelo. Uxinzelelo olwenziwa yimiba lunokuba luncedo, okwenza kube lula ukuba uya kuphumelela ngokufanelekileyo ngengozi.
Olu hlobo loxinzelelo lunokukunceda wenze ngcono kwiimeko apho uphantsi kwengcinezelo yokwenza kakuhle, njengomsebenzi okanye wesikolo. Kwiimeko apho isongelo sisongela ubomi, impendulo yokulwa okanye yendiza inokudlala indima ebalulekileyo ekusindeni kwakho. Ngokukukhawuleza ukulwa okanye ubaleke, impendulo yokulwa okanye ye-flight yenza ukuba kube lula ukuba usinde ubomi.
Into enye ekhunjulwayo kukuba ngelixa impendulo yokulwa-okanye-yindiza yenzeke ngokuzenzekelayo, oko akuthethi ukuba ihlala ichanekile. Maxa wambi sisabela ngale ndlela nangona kungekho nengozi.
I-Phobias yimizekelo emihle yendlela impendulo yokulwa-okanye-ye-flight ingashukunyiswa ngayo ebusweni bengoyiko olubonakalayo. Umntu oyikrakrayo kwiindawo eziphakamileyo angaqala ukufumana impendulo yokunyamezela xa efuneka ahambe emgangathweni ophezulu wekhredithi ukuya kwintlanganiso. Umzimba wakhe unokwaluphaphama njengoko intliziyo yakhe ibetha kunye nokunyuka komfutho wokuphefumula. Xa le mpendulo iba nzima, kunokukhokelela ekuhlaselweni kwe-panic .
Ukuqonda impendulo yomzimba yempuphu-okanye-yendiza yindlela enye yokunceda ukujamelana neemeko ezinjalo. Xa uqaphela ukuba uqala ukuqala, ungaqala ukukhangela iindlela zokuzinqabisa kwaye uphumule umzimba wakho.
Ukuphendula uxinzelelo ngenye yezinto eziphambili ezifundwe kwintsimi ekhulayo ngokukhawuleza kwengqondo . Iingcali zengqondo zengqondo zinomdla ekuncedeni abantu ukuba bafumane iindlela zokulwa nokunyamezeleka kwaye baphile ubomi obuphilileyo, ubomi obuvelisayo. Ngokufunda okungakumbi malunga nempendulo yokulwa-okanye-yendiza, izazi zengqondo zingancedisa abantu ukuba bahlole iindlela ezintsha zokujongana nokusabela kwabo kwendalo ukuxinezeleka.
> Imithombo:
> Brannon, L & Feist, J. Health Psychology: Isingeniso sokuziphatha kunye neMpilo. EBelmont, CA: iWadsworth; 2010.
> Brehm, B. I-Psychology of Health and Fitness. Philadelphia: FA Davis Inkampani; 2014.
> Yenza, ML & Penney, AM. (2015). Impendulo yokulwa okanye ye-flight. KuMilosevic & RE McCabe, (Eds.), Phobias: I-Psychology of Fear Irrational. USanta Barbara, CA: Greenwood; 2015.